Cristóbal Balenciaga – projektant mody, który był przede wszystkim (nie)zwykłym krawcem
Cristóbal Balenciaga to nazwisko, które w dzisiejszym świecie może kojarzyć się z kontrowersją. Zaczęło się to od człowieka, którego życie to przykład sumiennej pracy i robienia tego, co naprawdę się kocha. Balenciaga był podziwiany przez Diora i Coco Chanel. Był czołowym projektantem po II wojnie światowej, a jego dzieła inspirują do dziś. Poznajcie bliżej tego człowieka!
Dzieciństwo, młodość i pierwsze kroki w świecie mody
Cristóbal Balenciaga przyszedł na świat w 1895 roku w małej baskijskiej wiosce rybackiej o nazwie Getaria w północnej części Hiszpanii. Jego matka była krawcową, a ojciec rybakiem. Ten zmarł, gdy Cristóbal miał jedynie 11 lat. To wydarzenie zrzuciło na matkę obowiązek samotnego wychowywania małego chłopca. Wydaje się jednak, że właśnie to obudziło w nim zamiłowanie do mody. Cristóbal był skazany na podglądanie matki przy pracy. Szybko stało się to przyjemnym obowiązkiem.
Przełomem było poznanie markizy Casa Torres, która należała do lokalnej elity. Zachwyciła się pracą nastoletniego Cristóbala. Za jej inicjatywą udał się do Madrytu, aby podszkolić się w krawiectwie. W wieku 24 lat otworzył swój pierwszy butik w San Sebastián, potem w Madrycie i w Barcelonie.
Wybuch wojny domowej w Hiszpanii zmusił Cristóbala do emigracji. Udał się do Paryża, gdzie w 1937 roku otworzył swój salon pod adresem Avenue George V. W Hiszpanii jego stroje były popularne wśród elit m.in. wśród członków rodziny królewskiej. Wybuch wojny przerwał tę passę. Jego pomocą była miłość życia – Władzio Jaworowski d’Attainville. Był to mężczyzna o polsko-francuskich korzeniach. Zmarł nagle w 1948 roku, co na zawsze zmieniło Cristóbala.
Dlaczego osiągnął sukces? Wyjątkowe podejście do ubrań
W latach 50. XX wieku świat mody przeżywał rozkwit. Balenciaga proponował wiele awangardowych pomysłów, które stały w kontrze np. do propozycji Christiana Diora. Dla Cristóbala najważniejszą sprawą była tkanina. We wspomnieniach osób, które z nim pracowały, często można zauważyć, że projektant „badał” materiał, dotykał go, starając się go poczuć. Twierdził, że realizacja danego pomysłu nie powinna zaczynać się od szkicu, ale od dobrania odpowiedniego materiału. Było to unikatowe i bardzo wizjonerskie podejście.
Jego projekty szokowały, lecz szybko stawały się trendami. Jego najpopularniejsze pomysły to sack dress, czyli sukienka bez zaznaczonej talii lub baby doll o luźnym, charakterystycznym fasonie. Projektant w swoich kolekcjach haute couture uwielbiał eksperymentować z relacją ludzkiego ciała do materiału. Bardzo się to wyróżniało, szczególnie przy strojach Diora, które bardzo podkreślały kobiece wdzięki. Ubrania Balenciagi mogły wydawać się „workowate” i za duże, ale na swój sposób także podkreślały piękno kobiecej sylwetki i uwydatniały jej kształty.
W czasach świetności i u schyłku życia
Balenciaga był gigantem mody w latach 50. i 60. ubiegłego stulecia. Był również dozgonnym krytykiem mody prêt-à-porter. W swojej świetności uszył suknię ślubną dla przyszłej królowej Belgii – Fabioli de Mora y Aragon. Jego klientkami były także takie osobistości jak Mona von Bismarck, Jackie Kennedy czy Audrey Hepburn. Mimo wielkiej sławy zachowywał publiczną skromność i do końca życia pozostawał raczej nieśmiały. Na koniec swoich pokazów rzadko wychodził do publiczności, wolał oglądać reakcję zza kulis. W swoim życiu udzielił jedynie dwóch wywiadów.
Został także edukatorem i spod jego skrzydeł wyszli tacy projektanci jak Oscar de la Renta czy Hubert de Givenchy. W 1968 roku Cristóbal Balenciaga postanowił odejść na emeryturę. Po 30 latach pracy w Paryżu powrócił do Hiszpanii i zamieszkał w regionie Alicante. Swoją decyzję o zakończeniu działalności uzasadniał wysokimi podatkami, nieodpowiednią polityką Francji wobec USA, a przede wszystkim negatywnym wpływem mody prêt-à-porter.
Jego ostatnie dzieło haute couture to suknia ślubna dla wnuczki dyktatora Francisco Franco. Niedługo potem doznał zawału serca i zmarł, dożywszy 77 lat. Magazyn Women’s Wear Daily w dniu jego śmierci tak zatytułował swoją pierwszą stronę –„Król nie żyje”.
Dziedzictwo i pamięć o wyjątkowym projektancie
Firma Balenciaga nie istniała do 1986 roku, kiedy to Jacques Konckier postanowił ją zakupić. Od tego czasu historia marki to już opowieść niezwiązana z Cristóbalem. Jeśli chodzi natomiast o pamięć o wielkim projektancie, w 2011 roku zostało otwarte jego muzeum. Znajduje się ono w rodzinnej miejscowości Balenciagi i można oglądać tam wiele dzieł m.in. suknię ślubną królowej Belgii. Ubrania zaprojektowane przez Cristóbala znajdują się też w muzeach w Madrycie, Londynie czy Nowym Jorku.
Jego osoba i twórczość była także tematem wielu kolekcji w różnych muzeach sztuki. Na platformie streamingowej Disney+ można oglądać kilkuodcinkowy serial pod tytułem „Cristóbal Balenciaga”, gdzie w rolę mistrza wcielił się Alberto San Juan. Poniżej zwiastun produkcji.
Cristóbal Balenciaga to przykład człowieka, którego życie to gotowy materiał na film. Tym bardziej cieszy, że nie jest on zapomnianą postacią, ale żywą legendą, której dorobek artystyczny jest wciąż doceniany. Mimo że obecna firma ma mało wspólnego ze swoim korzeniami, to nie można zapominać o człowieku, który ją stworzył. Mam nadzieję, że historia mężczyzny z hiszpańskiej, rybackiej wioski zainspiruje kogoś do pogoni za własnymi marzeniami.
Źródła:
Beth Duncuff Charleston, „Cristobal Balenciaga (1895–1972)”, MET museum, 01.10.2004, https://www.metmuseum.org/essays/cristobal-balenciaga-1895-1972, dostęp 18.06.2026
Oficjalna strona muzeum Cristóbala Balenciagi, https://web.archive.org/web/20200925225215/https://www.cristobalbalenciagamuseoa.com/, dostęp 18.06.2026
